PM2.5, AQI และตัวเลขพวกนี้หมายถึงอะไรจริงๆ
ในบทความนี้
PM2.5 — ค่าที่วัดได้จริง
PM2.5 คือฝุ่นที่มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 2.5 ไมโครเมตรหรือเล็กกว่า หน่วยคือ ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร (µg/m³) เป็นการวัดทางกายภาพตรงๆ ว่าในอากาศ 1 ลูกบาศก์เมตรมีฝุ่นขนาดนี้อยู่เท่าไหร่
ฝุ่นขนาดนี้เล็กพอที่จะเข้าไปลึกถึงปอดและผ่านเข้าสู่กระแสเลือดได้ นั่นคือเหตุผลที่เกณฑ์ขนาดสำคัญกว่าจำนวนฝุ่นทั้งหมด
AQI — ดัชนีที่แปลงมา
AQI (Air Quality Index) ไม่ใช่ค่าที่วัดได้ แต่เป็นมาตรวัดที่แปลงค่ามลพิษ หนึ่งตัวหรือหลายตัวให้เป็นตัวเลขเดียวระหว่าง 0–500 เพื่อให้เทียบมลพิษต่างชนิดกันได้บนแกนเดียว
จุดที่ต้องระวัง: AQI ไม่มีนิยามสากลเดียว สำนักงาน US EPA, สหราชอาณาจักร, จีน, อินเดีย และไทย ต่างมีตารางแบ่งระดับของตัวเอง อากาศเดียวกันอาจเป็น AQI 120 ในระบบหนึ่ง และ AQI 160 ในอีกระบบหนึ่ง
ทำไมสองตัวเลขนี้ไม่ตรงกัน
ถ้าเห็น "AQI 155" กับ "PM2.5 55 µg/m³" วางข้างกันแล้วดูขัดกัน ส่วนใหญ่ไม่ใช่ความผิดพลาด แต่เป็นการใช้คนละมาตรวัด สาเหตุที่พบบ่อย:
- ตารางแบ่งระดับต่างกัน — PM2.5 ที่ 55 µg/m³ เป็น "มีผลต่อสุขภาพ" ในมาตรฐานสหรัฐ แต่เป็น "มีผลรุนแรง" ในบางมาตรฐาน
- AQI อาจสะท้อนมลพิษตัวอื่น — ถ้าโอโซนหรือ PM10 สูงกว่า ค่า AQI ที่แสดงคือตัวที่แย่ที่สุด ไม่ใช่ค่า PM2.5
- ช่วงเวลาที่เฉลี่ยต่างกัน — ค่าสูงสุดใน 1 ชั่วโมง กับค่าเฉลี่ย 24 ชั่วโมง ไม่ใช่ตัวเลขเดียวกัน
- นอกบ้านกับในบ้าน — สถานีตรวจวัดนอกบ้านไม่ได้วัดในห้องนอนคุณ
แต่ละระดับควรทำอะไร
อ้างอิงตาราง US EPA สำหรับ PM2.5 เพราะเป็นตารางที่เผยแพร่กว้างที่สุด:
| PM2.5 (µg/m³) | AQI สหรัฐ | สิ่งที่ควรทำ |
|---|---|---|
| 0–12 | 0–50 | ปกติ เปิดหน้าต่างได้ตามต้องการ |
| 12–35 | 51–100 | กลุ่มเปราะบางควรลดกิจกรรมกลางแจ้ง ถ้ามีเครื่องฟอกอากาศให้ปิดหน้าต่าง |
| 35–55 | 101–150 | ทุกคนลดกิจกรรมกลางแจ้ง ปิดหน้าต่าง เปิดเครื่องฟอกอากาศ |
| 55–150 | 151–200 | งดออกกำลังกายกลางแจ้ง เครื่องฟอกอากาศระดับสูง ปิดห้องให้มิดชิด |
| 150–250 | 201–300 | อยู่ในบ้าน เปิดเครื่องฟอกอากาศต่อเนื่อง ออกนอกบ้านใส่หน้ากาก |
| 250+ | 301+ | ภาวะฉุกเฉิน ปิดห้องให้มิดชิด เปิดเครื่องตลอด ลดเวลานอกบ้านให้เหลือน้อยที่สุด |
เรื่องนี้เกี่ยวกับเครื่องฟอกอากาศยังไง
เมื่อรู้ค่า PM2.5 ในบ้านจริงแล้ว การเลือกขนาดเครื่องฟอกอากาศก็ตรงไปตรงมา: จับคู่ค่า CADR กับปริมาตรห้อง แล้วยืนยันว่ามันรักษาระดับที่ต้องการได้ที่ความเร็วพัดลมที่คุณทนฟังได้
ถ้า PM2.5 ในบ้านยังสูงแม้เปิดเครื่องที่ระดับสูงสุด ปัญหามักอยู่ที่การแลกเปลี่ยนอากาศ — อากาศนอกรั่วเข้ามาเร็วกว่าที่เครื่องจะกรองไหว ให้อุดรอยรั่วก่อนไปซื้อเครื่องที่ใหญ่ขึ้น